Czas przygotowania do Wielkanocy to moment szczególnej refleksji i metanoi, w czym pomaga uroczyście odmawiana Litania na Wielki Post. Ta głęboka modlitwa przywołuje biblijne wzory pokuty, kierując myśli ku Męce Zbawiciela. Poniższy tekst, wraz z omówieniem historycznym i duchowym, stanowi cenne narzędzie pomocne w kształtowaniu sumienia oraz owocnym przeżywaniu piątkowych nabożeństw w tym świętym czasie.
Tekst Litanii na Wielki Post
Kyrie elejson, Chryste elejson, Kyrie elejson.
Chryste usłysz nas, Chryste wysłuchaj nas.
Ojcze z nieba, Boże – zmiłuj się nad nami.
Synu Odkupicielu świata, Boże, zmiłuj się nad nami.
Duchu Święty, Boże, zmiłuj się nad nami.
Święta Trójco, Jedyny Boże, zmiłuj się nad nami.
O Boże, od którego wszelkie dobro pochodzi, zmiłuj się nad nami.
O Boże, który łaskawie przyjmujesz nawracających się do Ciebie z całego serca w poście i modlitwie,
O Boże, który za wstawiennictwem poszczącego i modlącego się Mojżesza zechciałeś odpuścić grzechy ludowi izraelskiemu,
O Boże, który byłeś obrońcą Daniela, poszczącego i modlącego się w lwiej jamie,
O Boże, który zechciałeś odpuścić grzechy poszczącemu i korzącemu się przed Tobą królowi Dawidowi,
O Boże, który zechciałeś sam dać nam przykład przez swój czterdziestodniowy post,
O Boże, który oświeciłeś i wybrałeś na Apostoła poszczącego i modlącego się Pawła,
O Boże, który przeznaczyłeś czas czterdziestodniowego postu na czynienie pokuty,
O Boże, który jesteś gotów szczególniej w czasie postu okazywać Twoje miłosierdzie i wyświadczać łaski,
Bądź nam miłościw, przepuść nam, Panie.
Bądź nam miłościw, wysłuchaj nas, Panie.
Od wszelkiego złego, wybaw nas, Panie.
Od gniewu Twego,
Od przekraczania Twoich przykazań,
Od wszelkich niedobrych obyczajów,
Od wszelkiego nieumiarkowania w jedzeniu i piciu,
Od ducha nieczystości,
Od ubliżania miłości braterskiej,
Od lenistwa w Twojej służbie,
Od zwlekania z pokutą i zatwardziałości serca,
Od nagłej i niespodziewanej śmierci,
Od wiekuistego potępienia,
Przez chrzest i post Twój,
Przez głód i pragnienie Twoje,
Przez Twoją samotność,
Przez Twoje czuwanie i modlitwy,
Przez potrójne kuszenie Twoje,
Przez wszystkie Twoje trudy i prace,
Przez Twoją mękę,
Przez Twoją krwawą ofiarę poniesioną na krzyżu,
My, grzeszni, Ciebie prosimy, wysłuchaj nas, Panie.
Abyś się nad nami zmiłował, prosimy Cię,
Abyś nam przepuścił, prosimy Cię,
Abyś zechciał oczyścić z grzechów wszystkich członków Kościoła przez ten czterdziestodniowy post, prosimy Cię,
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, przepuść nam, Panie.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, wysłuchaj nas, Panie.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami.
P: Okaż nam, Panie, miłosierdzie swoje.
W: I daj nam swoje zbawienie.
Módlmy się: Boże, źródło wszelkiego miłosierdzia i dobroci, Ty sam wskazałeś jako lekarstwo na grzechy post, modlitwę i jałmużnę, przyjmij nasze pokorne przyznanie się do przewinień, które obciążają nasze sumienia, i podźwignij nas w swoim miłosierdziu. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.
Historia litanii o Męce Pańskiej
Litanie pasyjne, określane zbiorczo jako litanie na Wielki Post, mają swoje korzenie w średniowiecznej pobożności chrystocentrycznej, która kładła szczególny nacisk na rozważanie człowieczeństwa i fizycznego cierpienia Jezusa. Najbardziej znana z nich, Litania o Męce Pańskiej, ukształtowała się w oparciu o teksty Pisma Świętego, czerpiąc z tradycji „Devotio Moderna” (Nowej Pobożności). Choć przez wieki powstawały różne warianty tej modlitwy, jej ujednolicona forma zyskała na znaczeniu w czasach nowożytnych.
Ważnym momentem w historii tej modlitwy był początek XIX wieku, kiedy to papież Pius VII zatwierdził ją i obdarzył odpustami, co przyczyniło się do jej szerokiego rozpowszechnienia w modlitewnikach katolickich. Litania ta nie jest prostym wyliczeniem tytułów, lecz narracyjnym przypomnieniem kolejnych stacji męki Zbawiciela, służącym jako modlitewny komentarz do Ewangelii.
Duchowy wymiar litanii
Głównym celem tej modlitwy jest kontemplacja tajemnicy Odkupienia oraz wzbudzenie w wiernym postawy skruchy i nawrócenia (metanoi). Wezwania litanii prowadzą duszę przez chronologiczny zapis męki: od krwawego potu w Ogrójcu, przez zdradę Judasza, biczowanie, aż po konanie na Krzyżu. Taka struktura pozwala na duchowe towarzyszenie Chrystusowi w Jego cierpieniu.
Odmawianie tej litanii ma charakter ekspiacyjny – wierny przeprasza za swoje grzechy, które są przyczyną męki Pańskiej. Jest to również potężne narzędzie formowania sumienia; rozważanie cierpliwości i pokory Jezusa w obliczu niesprawiedliwości uczy wiernych akceptacji własnych krzyży i trudności życiowych. Powtarzające się błaganie „Wybaw nas, Panie” jest wyrazem całkowitej zależności człowieka od Bożego Miłosierdzia.
Kiedy i w jakich okazjach odmawiać?
Litania o Męce Pańskiej jest ściśle związana z okresem liturgicznym Wielkiego Postu. Zgodnie z tradycją Kościoła, odmawia się ją najczęściej w każdy piątek tego okresu, upamiętniając dzień śmierci Chrystusa. Jest ona częstym elementem nabożeństw pasyjnych, takich jak adoracja Krzyża czy uzupełnienie Drogi Krzyżowej.
Szczególnym czasem na jej odmawianie jest Wielki Tydzień, a zwłaszcza Wielki Piątek, kiedy to Kościół powstrzymuje się od sprawowania Eucharystii, skupiając się na adoracji Męki Pańskiej. Poza liturgią oficjalną, litania ta jest zalecana jako modlitwa przygotowująca do Spowiedzi Świętej, pomagająca w głębszym przeżyciu żalu za grzechy, oraz jako forma prywatnej pobożności w chwilach życiowych prób i cierpienia.