Przypowieść o synu marnotrawnym od wieków porusza wyobraźnię wierzących i niewierzących. Jej pozornie prosta fabuła – o młodzieńcu, który roztrwonił majątek, upadł moralnie, a mimo to został przyjęty z otwartymi ramionami – skrywa głęboką prawdę o Bogu, człowieku i możliwości zawsze nowego początku po każdym zagubieniu.
Tekst biblijny przypowieści o Synu Marnotrawnym (Łk 15,11-32)
„11 Powiedział też: «Pewien człowiek miał dwóch synów.
12 Młodszy z nich rzekł do ojca: „Ojcze, daj mi część własności, która na mnie przypada”. Podzielił więc majątek między nich.
13 Niedługo potem młodszy syn, zabrawszy wszystko, odjechał w dalekie strony i tam roztrwonił swoją własność, żyjąc rozrzutnie.
14 A gdy wszystko wydał, nastał ciężki głód w owej krainie, i on sam zaczął cierpieć niedostatek.
15 Poszedł i przystał na służbę do jednego z obywateli owej krainy, a ten posłał go na swoje pola, żeby pasł świnie.
16 Pragnął on napełnić swój żołądek strąkami, którymi żywiły się świnie, lecz nikt mu ich nie dawał.
17 Wtedy zastanowił się i rzekł: Iluż to najemników mojego ojca ma pod dostatkiem chleba, a ja tu przymieram głodem.
18 Zabiorę się i pójdę do mego ojca, i powiem mu: Ojcze, zgrzeszyłem przeciw Niebu i względem ciebie;
19 już nie jestem godzien nazywać się twoim synem: uczyń mnie choćby jednym z twoich najemników.
20 Zabrał się więc i poszedł do swojego ojca. A gdy był jeszcze daleko, ujrzał go jego ojciec i wzruszył się głęboko; wybiegł naprzeciw niego, rzucił mu się na szyję i ucałował go.
21 A syn rzekł do niego: „Ojcze, zgrzeszyłem przeciw Niebu i wobec ciebie, już nie jestem godzien nazywać się twoim synem”.
22 Lecz ojciec powiedział do swoich sług: „Przynieście szybko najlepszą szatę i ubierzcie go; dajcie mu też pierścień na rękę i sandały na nogi!
23 Przyprowadźcie utuczone cielę i zabijcie: będziemy ucztować i weselić się,
24 ponieważ ten syn mój był umarły, a znów ożył; zaginął, a odnalazł się”. I zaczęli się weselić.
25 Tymczasem starszy jego syn przebywał na polu. Gdy wracał i był blisko domu, usłyszał muzykę i tańce.
26 Przywołał jednego ze sług i pytał go, co to ma znaczyć.
27 Ten mu rzekł: „Twój brat powrócił, a ojciec twój kazał zabić utuczone cielę, ponieważ odzyskał go zdrowego”.
28 Rozgniewał się na to i nie chciał wejść; wtedy ojciec jego wyszedł i tłumaczył mu.
29 Lecz on odpowiedział ojcu: „Oto tyle lat ci służę i nie przekroczyłem nigdy twojego nakazu; ale mnie nigdy nie dałeś koźlęcia, żebym się zabawił z przyjaciółmi.
30 Skoro jednak wrócił ten syn twój, który roztrwonił twój majątek z nierządnicami, kazałeś zabić dla niego utuczone cielę”.
31 Lecz on mu odpowiedział: „Moje dziecko, ty zawsze jesteś ze mną i wszystko, co moje, do ciebie należy.
32 A trzeba było weselić się i cieszyć z tego, że ten brat twój był umarły, a znów ożył; zaginął, a odnalazł się”».
Streszczenie fabuły przypowieści
Pewien mężczyzna miał dwóch synów. Młodszy z nich poprosił o część spadku za życia ojca. Po otrzymaniu pieniędzy wyjechał, żył rozrzutnie, aż w obcym kraju przyszła klęska – głód. Zubożały, został najemnikiem i zmuszony pasł świnie. Głodny i upokorzony, przypomniał sobie o domu ojca – postanowił wrócić, prosić o przebaczenie i zaoferować się jako sługa.
Gdy był jeszcze daleko, widział go ojciec – wzruszył się, wybiegł mu naprzeciw, przytulił i całuje. Syn wyznaje winę, prosi, by go potraktować jak jednego z najemników. Ojciec jednak nie tylko przebacza: nakazuje przywrócić mu godność – daje pierścień, szatę, sandały; celebrują jego powrót przez ucztę.
Starszy syn, pracujący wiernie dla ojca, wracając z pola słyszy świętowanie. Gdy dowiaduje się, co się dzieje, złości się – uważa, że ojciec faworyzuje młodszego, mimo jego wcześniejszych błędów. Nie chce wejść do domu. Ojciec wychodzi, tłumaczy mu, że radość jest właściwa, bo brat, który był „umarły”, powrócił.
Kontekst biblijny i historyczny
Ta przypowieść jest częścią cyklu trzech przypowieści: o zagubionej owcy, zgubionej drachmie i synu marnotrawnym. Jezus używa ich, by odpowiedzieć na zarzuty faryzeuszy i uczonych w Piśmie, którzy krytykowali Go za to, że przyjmuje na swój stół grzeszników.
W starożytnym Izraelu prawo spadkowe wyraźnie regulowało dziedziczenie – starszy syn miał prawo do pierworództwa, czyli większej części spadku. Młodszy domagał się swojej części dziedzictwa wcześniej, co było bardzo nietypowe i uważane za niemal obraźliwe dla ojca.
Kogo reprezentują bohaterowie?
Przypowieść to nie tylko historia – to alegoria relacji Boga z człowiekiem. Każda postać symbolizuje znaczącą postawę duchową.
Młodszy syn jako obraz człowieka grzesznego
Młodszy brat to ktoś, kto oferuje sobie wolność bez granic, oddala się od ojca, marnuje dar życia i godność. Jego upadek (pasanie świń, pragnienie strąków) pokazuje degradację – duchową i moralną.
Etapy nawrócenia młodszego syna:
- Uświadomienie sobie własnej winy i niesprawiedliwości wobec ojca oraz nieba.
- Pokorna decyzja powrotu mimo poczucia, że nie zasługuje.
- Wysiłek – fizyczny i emocjonalny – by wrócić i przyznać się do błędu.
- Doświadczenie odpuszczenia i restytucji godności przez ojca.
Ta dynamika jest bliska chrześcijańskiej sankcji pokuty i nawrócenia – Bóg czeka, człowiek się odwraca.
Ojciec – wizerunek Boga bogatego w miłosierdzie
Ojciec nie działa według zasady: grzeszysz – karzę. On wybiegł naprzeciw już wtedy, gdy syn jeszcze się oddalał. To gest łaski i inicjatywy Bożej.
Symbole przywrócenia godności:
- Pierścień – znak przynależności, władzy i odzyskania miejsca w rodzinie.
- Sandały – wolność (niewolnik nie miał sandałów), oznaka przyjęcia nowego statusu.
- Szata – honor, godność, nowe życie.
Dzięki nim syn nie zostaje tylko przywrócony, ale akomodowany jako pełnoprawny członek rodziny.
Starszy syn – postawa faryzeuszy i „sprawiedliwych”
Starszy brat symbolizuje tych, którzy są wierni religijnie, przestrzegają zasad, ale nie potrafią pokochać miłosierdzia. Jego zarzuty: „zawsze ci służę”, brak radości z powrotu brata – świadczą o pychy, zazdrości i braku empatii.
Nie używa słowa „mój brat”, lecz „ten twój syn” – dystans emocjonalny i brak rozumienia, że ojciec zachowuje relację obu synów.
Uniwersalne przesłanie moralne i teologiczne
Z tej przypowieści płyną nauki, które są aktualne dla każdego człowieka – wierzącego i szukającego.
- Bóg szanuje wolną wolę – młodszy syn mógł odejść; wolność ma realne konsekwencje.
- Miłosierdzie przewyższa sprawiedliwość formalną – nie chodzi tylko o to, co się należy, ale o relację i łaskę.
- Największym zagrożeniem może być pycha i brak zdolności współczucia bliźnim – postawa starszego brata jest ostrzeżeniem dla tych, którzy są „dobre uczynkowo”, ale bez serca.
Podsumowując:
- Nawrócenie jest procesem: udręka, skrucha, powrót, przebaczenie.
- Bóg cieszy się z każdego człowieka, który wraca – nawet jeśli upadł najniżej.
- Wierność bez miłości może być pusta; miłość dopuszcza słabość u drugiego i reaguje radością.